Katowice
wysoki kontrast
Szlak moderny

Modernizm

konsultacja merytoryczna: dr Ryszard Nakonieczny (Politechnika Śląska)
Zdjecie

To view this page ensure that Adobe Flash Player version 10.0.0 or greater is installed.

Pojęcie modernizm określa ogólne zjawisko trendów w architekturze światowej, które rozwijały się głównie w latach 1918-1975.
Modernizm zakładał odejście nie tylko od stylów historycznych, ale także od wszelkiej stylizacji. Inni ujmują nieco szerzej modernizm, dzieląc go na 3 fazy: wczesną, zauważalną od około 1890 roku do wybuchu I wojny światowej (Art Nouveau-Secesja, Ekspresjonizm), dojrzałą, obejmującą okres międzywojenny (Funkcjonalizm zwany inaczej Stylem Międzynarodowym), oraz fazę późną, która przypada na lata powojenne aż do końca lat 70. XX wieku (np. brutalizm, architektura rzeźbiarska). Estetyka modernizmu nie zanikła i ciągle odradza się w postaci neomodernizmu, stanowiąc ważny składnik współczesnej architektury światowej.
Ruch nowoczesny nie wypracował jednolitych form stylowych. Jednak w wielu budynkach wzniesionych w tym okresie można dostrzec pewne podobieństwa:

  • ściany kurtynowe,
  • wolny plan dzielony lekkimi ścianami działowymi,
  • płaski dach z tarasem,
  • szerokie okna wpuszczające dużo światła,
  • mało inwazyjne w stosunku do przyrody posadowienie budynków na słupach (pilotis),
  • duże, płaskie i jednolite powierzchnie elewacji,
  • okna pozbawione wewnętrznych podziałów,
  • stosowanie betonu i stali,
  • obszerne przeszklenia klatek schodowych, a czasem całych elewacji.

Należy jednak  pamiętać, że nie wszystkie budynki modernistyczne charakteryzują się podanymi powyżej cechami.
Architekci i urbaniści czasów modernizmu stawiali sobie za cel właściwe rozplanowanie całych kwartałów miasta. Chcąc zapewnić ludności godziwe warunki mieszkaniowe koncentrowali się na takim planowaniu osiedli, by ich poszczególne elementy były przede wszystkim funkcjonalne. Strefy przemysłowe miast miały być całkowicie oddzielone od zabudowy mieszkaniowej, centrum administracyjnego i handlowego. Granicą poszczególnych stref miały być tereny zielone i obszary rekreacyjne.
Modernizm wykształcił różne tendencje urbanistyczne. To właśnie w tym okresie powstały koncepcje miast gwiaździstych i linearnych. Najważniejszym punktem miasta miało być jego centrum, zaplanowane jako obszar usługowo-handlowy, a także administracyjny i kulturowy z obszernymi parkami, placami i ciągami pieszymi. Od centrum oddzielone zostały osiedla mieszkalne a także tereny infrastruktury przemysłowej.
Czołowym przedstawicielem modernistycznego stylu międzynarodowego był  francuski architekt, urbanista, malarz i rzeźbiarz Le Corbusier (jego prawdziwe imię i nazwisko to Charles-ÉdouardJeanneret-Gris). W roku 1915 sformułował słynne pięć zasad nowoczesnej konstrukcji budynku:

  • dom w konstrukcji szkieletowej posadowiony na słupach,
  • swoboda komponowania planów kondygnacji,
  • wolna elewacja (dowolność rozmieszczania okien, brak uprzywilejowania którejkolwiek z fasad),
  • poziome pasy okien (tzw. wstęgowe okna),
  • płaski dach i odprowadzenie wody do środka budynku (rynny wewnętrzne).

Zasady te wiążą się z ideą nowoczesnego domu, w którym pojawia się swobodny układ wnętrz przechodzących jedno w drugie. Le Corbusier próbował realizować ideę masowego budownictwa domów mieszkalnych, a jako urbanista publikował plany miast z centrum złożonym z jednakowych wieżowców usytuowanych symetrycznie w otoczeniu parkowym.
 
Katowice to miasto, które powstało w skutek bardzo gwałtownego rozwoju przemysłowego
w XIX i XX wieku. Zostały przyłączone do Polski w roku 1922, stając się stolicą nowego województwa śląskiego, z własną autonomią i siedzibą Sejmu Śląskiego. Władze bardzo szybko musiały zmierzyć się z problemem braku zarówno budynków administracji publicznej, jak i lokali mieszkalnych dla zwiększającej się liczby mieszkańców miasta.
Architekci i urbaniści dołożyli wszelkich starań, by sprostać temu wielkiemu wyzwaniu. Wśród nich wymienić należy: Tadeusza Michejdę, Karola Schayera, Zbigniewa Rzepeckiego, Lucjana Sikorskiego, Tadeusza Kozłowskiego, Leona Dietzd'Arma, Jadwigę Dobrzyńską i Zygmunta Łobodę.
Ta faza rozwoju miasta pozwoliła stworzyć wyjątkowy SZLAK MODERNY KATOWICKIEJ, którego kanwę tworzy 16 budynków wybranych spośród całej zabudowy modernistycznej z lat 20-tych i 30-tych XX wieku przez Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. Są to obiekty prezentujące różnorodność funkcjonalno-użytkową o unikatowej, międzywojennej architekturze modernistycznej, dzięki której Katowice nazywane były „polskim Chicago”.

Styl strony

Aktualny styl: Standard